Klatki schodowe w budynkach wysokich – co mówią przepisy w 2026 roku?

Masz przed sobą projekt budynku powyżej 25 metrów i wiesz już, że przepisy dotyczące klatek schodowych potrafią spędzić sen z powiek. Paragraf 246 Warunków Technicznych to jeden z tych fragmentów rozporządzenia, który decyduje o tym, czy inwestycja przejdzie przez strażacki odbiór bez poprawek, czy wraca do projektu na dodatkowe trzy miesiące. Klatki schodowe w budynkach wysokich muszą spełniać konkretne wymagania ewakuacyjne, a każdy ustęp tego przepisu opisuje inny scenariusz pożarowy. Poniżej rozbijam cały paragraf na czynniki pierwsze, dodaję kontekst techniczny i podpowiadam, na co zwrócić uwagę przy współpracy z projektantem.

• Ile klatek schodowych musi mieć budynek wysoki i wysokościowy aktualne wymagania
• Przedsionek przeciwpożarowy i zabezpieczenie przed zadymieniem co dokładnie mówi §246
• Najczęstsze błędy projektowe w klatkach schodowych budynków wysokich

Ile klatek schodowych musi mieć budynek wysoki i wysokościowy aktualne wymagania

Zasada podstawowa jest prosta i bezwzględna: budynek wysoki (W) i wysokościowy (WW) musi mieć co najmniej dwie klatki schodowe. Jedna klatka dopuszczalna jest wyłącznie w ściśle określonych wyjątkach, które ustęp 4 wymienia wprost.

Wyjątek ten obejmuje budynki, w których łączna powierzchnia kondygnacji nie przekracza 750 m² i jednocześnie zapewniono alternatywną drogę ewakuacji. W praktyce oznacza to niewielkie obiekty biurowe klasy ZL III albo niewielkie budynki mieszkalne ZL IV o zwartej bryle. Każdy metr kwadratowy powyżej tego progu zamyka drogę do jednoklatkowej prostoty.

W budynkach wysokościowych powyżej 55 metrów żadne odstępstwo nie wchodzi w grę. Dwie klatki to nie kwestia komfortu, lecz wymóg wynikający z fizyki ewakuacji: przy takiej wysokości czas opuszczenia budynku przez jedną klatkę przekroczyłby dopuszczalne limity obciążenia termicznego i psychologicznego użytkowników.

Kiedy jedna klatka wystarczy warunki ustępu 4

Ustęp 4 precyzuje trzy warunki łączne. Pierwszy: powierzchnia rzutu pojedynczej kondygnacji nie większa niż 750 m². Drugi: zapewnienie dojścia do obu wyjść ewakuacyjnych o łącznej długości poniżej 60 metrów od najdalszego miejsca. Trzeci: brak pomieszczeń zagrożonych wybuchem oraz kategorii użytkowania PM (produkcyjno-magazynowej).

Spełnienie tylko jednego z tych warunków nie wystarczy. Strażak przy odbiorze policzy zarówno powierzchnię, jak i długość dojścia, więc każdy projekt wymaga obu tych obliczeń w dokumentacji.

Budynki średniowysokie SW a obowiązek dwóch klatek

SW, czyli budynki od 12 do 25 metrów, rządzą się łagodniejszymi zasadami. Jedna klatka schodowa jest tu regułą, nie wyjątkiem, ale musi spełniać wymagania §245, czyli mieć obudowaną konstrukcję i odpowiednią wentylację. Dwie klatki pojawiają się dopiero wtedy, gdy powierzchnia kondygnacji lub długość dojścia przekracza limity z §245.

Dla porządku: kategoria ZL V (budynki zamieszkania zbiorowego typu hotel, akademik, bursa) w strefie SW+ ma dodatkowy wymóg drzwi EI 30 do pomieszczeń. Ten sam wymóg nie dotyczy mieszkań w budynku wysokim, gdzie obowiązują inne zasady opisane poniżej.

Przedsionek przeciwpożarowy i zabezpieczenie przed zadymieniem co dokładnie mówi §246

Ustęp 1 paragrafu 246 odsyła do §232, czyli przepisu opisującego przedsionek przeciwpożarowy. Przedsionek to wydzielona przestrzeń między klatką schodową a korytarzem, zamknięta drzwiami przeciwpożarowymi z obu stron. Jego zadaniem jest bufor termiczny i dymowy podczas pożaru.

Działanie przedsionka opiera się na prostej fizyce: gdy temperatura w korytarzu osiąga 600°C, w przedsionku utrzymuje się około 200°C, a w klatce poniżej 50°C, o ile drzwi po stronie korytarza są zamknięte. Drzwi EI 30 wytrzymują ogień przez 30 minut, co odpowiada typowemu czasowi ewakuacji piętra w budynku wysokim.

Zabezpieczenie przed zadymieniem klatki ustęp 2

Każda klatka schodowa w budynku W (poza strefami ZL IV oraz PM) oraz w każdym budynku WW musi mieć urządzenia zapobiegające zadymieniu. W praktyce to klapa oddymiająca w górnej części klatki, napowietrznik dolny oraz sterowanie automatyczne połączone z systemem sygnalizacji pożarowej (SAP).

Wentylacja pożarowa działa na zasadzie wyporu termicznego: gorące gazy unoszą się do góry, a klapa w ścianie zewnętrznej lub stropie otwiera się, wypuszczając dym na zewnątrz. Równocześnie dolny nawiew kompensuje ubytek powietrza świeżym strumieniem, co zapobiega cofaniu się dymu na niższe kondygnacje.

Strefy PM surowsze wymagania

Gdy w budynku W lub WW znajdują się pomieszczenia produkcyjno-magazynowe (PM), dochodzi trzeci element: automatyczne urządzenia oddymiające oraz system wykrywania dymu uruchamiający scenariusz pożarowy. Ustęp 3 wymienia oba te elementy łącznie, ponieważ same klapy bez detektora nie spełnią normy.

W budynku magazynowym z regałami wysokiego składowania klapy oddymiające uruchamiane są sygnałem z czujki optycznej w strefie sufitowej, a nie termicznej, bo dym z pożaru wewnętrznego regału unosi się wolniej niż gorące gazy z otwartego ognia. Dobór detektora to nie detal, lecz warunek odbioru.

Wyjątki od przedsionka w strefach ZL IV

Ustęp 5 dopuszcza rezygnację z przedsionka przeciwpożarowego w budynkach ZL IV (mieszkalnych) pod warunkiem zastosowania drzwi EI 30 do mieszkań oraz drzwi dymoszczelnych na granicy klatki. To rozwiązanie często spotykane w blokach z lat siedemdziesiątych, gdzie klatka otwarta przechodzi bezpośrednio w korytarz mieszkalny.

Drzwi dymoszczelne różnią się od zwykłych drzwi EI 30 obecnością uszczelki opadającej na progu, która przy wzroście temperatury samoczynnie opada i uszczelnia szczelinę. Dym nie przedostaje się do klatki nawet przy intensywnym pożarze w mieszkaniu przez pierwsze 30 minut.

Najczęstsze błędy projektowe w klatkach schodowych budynków wysokich

Błąd pierwszy: zbyt wąska klatka schodowa. Minimalna szerokość biegu to 1,2 metra w budynkach wysokich, ale projektanci często schodzą do 1,0 metra, powołując się na indywidualne odstępstwo. Tymczasem §245 ustępu 3 wyraźnie mówi o 1,2 m dla budynków W i WW, a każde zwężenie poniżej tej wartości oznacza konieczność ponownej procedury odstępstwa.

Błąd drugi: brak napowietrzenia dolnego. Klapa oddymiająca na górze klatki bez nawiewu dolnego działa jak komin, ale w odwrotnym kierunku niż potrzeba: wciąga dym z niższych pięter zamiast go wypuszczać. Rozwiązaniem jest czerpnia na poziomie parteru o powierzchni co najmniej równej powierzchni klapy górnej.

Błąd trzeci: pomylenie kategorii ZL. Projektant oznacza piwnicę jako PM zamiast ZL I, co zmienia wymagania dotyczące drzwi i wentylacji. Na odbiorze komendant może zakwestionować cały podział funkcjonalny budynku i cofnąć projekt do weryfikacji.

Błąd czwarty: niewłaściwa klasa odporności ogniowej drzwi. W strefie ZL V w budynku średniowysokim wymagane są drzwi EI 30, ale na rynku dostępne są też drzwi EI 60 oraz dymoszczelne Sa/Sm. Pomylenie klas to najczęstszy powód odmowy dopuszczenia do użytkowania.

Błąd piąty: brak koordynacji między instalacjami. Klapa oddymiająca musi współpracować z systemem detekcji, ale jednocześnie z instalacją wentylacji bytowej. Bez wzajemnego wykluczania sygnałów sterujących dochodzi do sytuacji, w której wentylacja bytowa działa podczas pożaru i aktywnie wpycha dym do klatki.

Jak rozmawiać z projektantem o §246

Inwestorzy prywatni rzadko znają te wymagania, a architekci wnętrz nie zawsze się w nich specjalizują. Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić trzy rzeczy: czy projektant ma doświadczenie w budynkach powyżej 25 metrów, czy wskazał konkretny ustęp §246 w uzasadnieniu projektu zagospodarowania działki, czy w kosztorysie uwzględnił klapy oddymiające i centrale sterujące.

Brak któregokolwiek z tych trzech elementów to sygnał ostrzegawczy. Klatki schodowe w budynkach wysokich kosztują od 1200 do 2800 zł za metr kwadratowy powierzchni użytkowej (stan na 2024 rok), w zależności od wykończenia i klasy odporności ogniowej. Próba zaoszczędzenia na tym etapie kończy się kosztowną przebudową po odbiorze.

Kontekst europejski co mówi Eurocode

Norma EN 1991-1-2 (Eurocode 1, część 1-2) opisuje oddziaływania na konstrukcje w warunkach pożarowych i stanowi uzupełnienie polskich przepisów. Dla klatek schodowych kluczowe są zapisy dotyczące obciążenia termicznego słupów i belek oraz wymagań dotyczących zachowania nośności przez określony czas (zwykle R 60 dla budynków wysokich).

Polskie przepisy odwołują się do Eurokodu jako normy pomocniczej, nie obowiązkowej, ale w przypadku inwestycji współfinansowanych ze środków unijnych spełnienie obu dokumentów bywa wymagane wprost w umowie o dofinansowanie.

Historia nowelizacji co zmieniło się po 2022 roku

Ostatnia większa nowelizacja Warunków Technicznych weszła w życie 1 września 2024 roku. Zmiany dotyczyły głównie §12 (definicje) oraz doprecyzowania zapisów o strefach pożarowych w budynkach mieszkalnych. Sam §246 nie został radykalnie zmieniony, ale interpretacja wymagań dotyczących drzwi dymoszczelnych w ZL IV zyskała nowe wytyczne ITB opublikowane w 2023 roku.

Wytyczne te wprowadziły obowiązek stosowania w budynkach powyżej 25 metrów drzwi dymoszczelnych klasy Sa (przy szczelności na dym zimny) lub Sm (przy szczelności na dym gorący). Różnica między nimi polega na zakresie temperatur, w jakich uszczelka zachowuje swoje właściwości. Sa sprawdza się w klatkach ogrzewanych, Sm w klatkach nieogrzewanych lub z przedsionkiem.

Źródła danych i podstawy prawne: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2022 poz. 1225 z późn. zm., Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, isap.sejm.gov.pl). Wytyczne ITB dotyczące stosowania drzwi dymoszczelnych w budynkach mieszkalnych (Instytut Techniki Budowlanej, 2023, itb.pl). Norma EN 1991-1-2 Eurocode 1: Oddziaływania na konstrukcje, Część 1-2: Oddziaływania ogólne, Oddziaływania na konstrukcje w warunkach pożarowych (Polski Komitet Normalizacyjny, pkn.pl). System sygnalizacji pożarowej SAP oraz wymagania dla urządzeń oddymiających w budynkach wysokich: CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, cnbop.pl). Powyższe zestawienie obejmuje przepisy i normy obowiązujące na dzień opracowania artykułu; przed podjęciem decyzji projektowych warto zweryfikować aktualność każdego dokumentu w oficjalnym repozytorium.