Wymiary klatki schodowej w domu jednorodzinnym: przepisy

W domu jednorodzinnym bieg schodów i spocznik muszą mieć co najmniej 80 cm szerokości użytkowej, stopień najwyżej 19 cm wysokości, a nad schodami trzeba zachować minimum 205 cm wysokości w świetle. W jednym biegu może być najwyżej 17 stopni, a wygodne wymiary stopnia spełniają zależność 2h + s = 60-65 cm. Te wartości przydają się przy projekcie domu, adaptacji poddasza i odbiorze schodów od wykonawcy: minimum z przepisów oznacza schody dopuszczalne, a wygodna klatka schodowa ma zwykle bieg szerokości 90-100 cm.

• Jakie wymiary musi mieć klatka schodowa w domu jednorodzinnym?
• Jakie przepisy dotyczące klatek schodowych są obowiązkowe?
• Jak mierzyć szerokość biegu i spocznika?
• Jaka wysokość i głębokość stopnia? Wzór 2h + s
• Ile schodów na 1 piętro?
• Ile miejsca zajmuje klatka schodowa i jak duży jest otwór w stropie?
• Balustrada i schody bezpieczne dla seniorów i dzieci
• Najczęstsze błędy przy wymiarowaniu klatki schodowej
• Jak sprawdzić wymiary klatki schodowej przed odbiorem?

Jakie wymiary musi mieć klatka schodowa w domu jednorodzinnym?

Obowiązkowe minimum dla schodów w domu jednorodzinnym to 0,8 m szerokości użytkowej biegu, 0,8 m szerokości użytkowej spocznika i maksymalnie 0,19 m wysokości stopnia. Te trzy wartości podaje tabela z rozdziału 4 warunków technicznych o schodach i pochylniach dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych, zabudowy zagrodowej i mieszkań dwupoziomowych.

Wymagania dotyczące schodów w domu jednorodzinnym obejmują też wysokość w świetle nad schodami co najmniej 205 cm i najwyżej 17 stopni w jednym biegu, co zestawia poradnik o wymiarach schodów do domu. Te same wymiary obowiązują bez względu na to, czy schody są betonowe, kamienne czy drewniane.

Jakie przepisy dotyczące klatek schodowych są obowiązkowe?

Obowiązkowe są wymiary z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Dla schodów najważniejszy jest § 68 z tabelą granicznych wymiarów, a cały rozdział 4 dotyczy schodów i pochylni. Rozporządzenie było wielokrotnie zmieniane i ogłaszane w tekstach jednolitych, dlatego projektant powinien sprawdzić wersję obowiązującą w dniu złożenia wniosku.

Dom jednorodzinny ma najłagodniejsze wymagania spośród budynków mieszkalnych. Porównanie z innymi typami budynków pokazuje, dlaczego wymiarów z klatki schodowej w bloku nie przenosi się wprost do domu:

Stopień 20 cm jest dopuszczalny tylko na schodach do piwnicy, pomieszczeń technicznych i poddasza nieużytkowego, a nie na głównych schodach między kondygnacjami mieszkalnymi. Jeśli poddasze ma być kiedyś adaptowane na pokoje, bezpieczniej od razu zaprojektować schody według wymiarów dla części mieszkalnej. Wymagania dla budynków wielorodzinnych opisuje tekst o przepisach dla klatki schodowej w bloku.

Jak mierzyć szerokość biegu i spocznika?

Szerokość użytkową schodów mierzy się między wewnętrznymi krawędziami poręczy, a przy balustradzie jednostronnej od wykończonej powierzchni ściany do wewnętrznej krawędzi poręczy. Tak stanowi ust. 4 w tekście § 68 o szerokości użytkowej schodów, który dodaje, że tej szerokości nie mogą ograniczać zainstalowane urządzenia ani elementy budynku. Ten sam paragraf wymaga, by schody zewnętrzne do budynku miały co najmniej 1,2 m szerokości użytkowej i nie były węższe niż bieg wewnątrz.

W praktyce 80 cm w stanie surowym nie wystarczy. Tynk, okładziny ścian i poręcz zmniejszają światło przejścia, więc do szerokości wymaganej po wykończeniu trzeba w projekcie dodać grubość tych warstw. Według poradnika o szerokości klatki schodowej w domu codzienny komfort domowników daje dopiero rzeczywista szerokość biegu 90-100 cm.

Balustrada a szerokość użytkowa biegu

Sposób mocowania balustrady wpływa na wynik pomiaru szerokości biegu. Mocowanie boczne (czołowe) zostawia czystą linię stopni, a słupki osadzone od góry na stopnicach zabierają część szerokości użytkowej. W wąskiej klatce schodowej system balustrady trzeba więc wybrać przed wykonaniem biegu, a wymiar słupka i pochwytu sprawdzić w dokumentacji systemu.

Szerokość biegu a wnoszenie mebli

Bieg 80 cm jest zgodny z przepisami, ale szafę, narożnik czy pralkę trzeba na nim przechylać i obracać na spoczniku. Przed wyborem szerokości zmierz największy mebel, który ma trafić na piętro, i dodaj zapas, np. 20 cm. Według poradnika o rodzajach i wymiarach schodów w domu do swobodnego mijania się dwóch osób potrzeba około 125 cm szerokości użytecznej.

Jaka wysokość i głębokość stopnia? Wzór 2h + s

Wygodny stopień w domu jednorodzinnym ma 15-17 cm wysokości i 28-32 cm głębokości, a jego wymiary spełniają zależność 2h + s = 60-65 cm, gdzie h to wysokość, a s głębokość stopnia. Wzór, nazywany wzorem Blondela, odpowiada średniej długości ludzkiego kroku, co opisuje poradnik Muratora o klatce schodowej w domu jednorodzinnym. Ten sam poradnik podaje zakres wysokości stopni 14-19 cm i szerokości stopnic 25-32 cm.

Długość kroku zależy od osoby: wspomniany poradnik CzasNaWnętrze podaje około 70 cm dla mężczyzn i około 62 cm dla kobiet. Stopień 15 cm ocenia jako bardzo wygodny, 16 i 17 cm jako wygodny i przeciętny, a 19 cm jako najmniej wygodny. Stopnica 32 cm jest wygodna, a węższa o 7 cm (25 cm) oznacza już schody podrzędne.

Wzór nie zastępuje limitów z przepisów: stopień 19,4 cm z głębokością 23,5 cm daje 62,3 cm, a mimo to przekracza maksymalne 19 cm dla domu jednorodzinnego. Głębokość stopnia mierzy się w poziomie, w rzucie, a nie ukośnie wzdłuż pochylenia biegu. Wszystkie stopnie w biegu powinny mieć te same wymiary i antypoślizgowe wykończenie, bo różnica wysokości między stopniami sprzyja potknięciom.

Stopnie zabiegowe i schody kręcone

Szerokość stopni zabiegowych mierzy się 40 cm od balustrady i w tym miejscu powinna wynosić co najmniej 25 cm. Według poradnika Muratora w najwęższym miejscu stopień zabiegowy nie powinien mieć mniej niż 10 cm, a wygodne schody mają tam 16 cm. Wąska część stopni w schodach zabiegowych i kręconych utrudnia wnoszenie przedmiotów, dlatego schody kręcone o małej średnicy lepiej sprawdzają się do piwnicy lub na antresolę niż jako główna komunikacja domu.

Ile schodów na 1 piętro?

Na piętro o wysokości 280-310 cm wychodzi zwykle 15-18 podniesień, zależnie od przyjętej wysokości stopnia. Liczbę podniesień oblicza się, dzieląc wysokość kondygnacji od podłogi do podłogi (po wykończeniu posadzek) przez zakładaną wysokość stopnia i zaokrąglając wynik do liczby całkowitej. Wynik trzeba sprawdzić pod kątem limitu 19 cm na stopień i 17 stopni w jednym biegu.

Przykład dla kondygnacji 292 cm pokazuje zestawienie o miejscu pod schody: przy 17 podniesieniach stopień ma 17,2 cm wysokości i 28,5 cm głębokości (schody wygodne), przy 16 podniesieniach 18,3 cm i 26,5 cm, a przy 15 podniesieniach 19,4 cm i 23,5 cm. Ostatni wariant zestawienie nazywa stromym, ale w domu jednorodzinnym przekracza on limit 19 cm z warunków technicznych.

Wartości w tabeli to proste dzielenie (np. 292 : 17 = 17,2 cm), zaokrąglone do 0,1 cm; ostateczny wymiar ustala projektant po uwzględnieniu grubości posadzek na obu kondygnacjach. Limit 17 stopni dotyczy jednego biegu, więc przy większej liczbie stopni schody dzieli się spocznikiem na dwa biegi. Poradnik CzasNaWnętrze zaleca ze względu na wygodę nieparzystą liczbę stopni.

Ile miejsca zajmuje klatka schodowa i jak duży jest otwór w stropie?

Schody na kondygnację 292 cm zajmują według zestawienia schody.pl od około 3,5 m² (wersja stroma) do blisko 5 m² (wersja wygodna z 17 podniesieniami), przy tej samej szerokości biegów i tym samym kształcie. Zastąpienie stopni zabiegowych spocznikiem to dodatkowo około 1,5 m². Zestawienie zaznacza, że otwór w stropie zajmuje mniej miejsca niż same schody, a jego wielkość zależy m.in. od grubości stropu.

Długość otworu w stropie wynika z wymogu 205 cm wysokości w świetle: nad każdym stopniem, także pod krawędzią otworu, musi zostać co najmniej tyle wolnej przestrzeni do spodu stropu. Im grubszy strop razem z posadzką i wykończeniem sufitu, tym dłuższy otwór potrzebny przy tych samych stopniach. Projektanci przyjmują w praktyce 210-220 cm, bo tynk, oświetlenie sufitowe i izolacja akustyczna zabierają kilka centymetrów, a za niska wysokość zmusza do schylania się, zwłaszcza osoby wysokie.

Przy liczeniu metrażu domu przyda się tekst o tym, jak liczyć powierzchnię użytkową klatki schodowej. Gdy w istniejącym domu brakuje miejsca na wygodne schody wewnątrz, jedną z opcji jest dobudowa klatki schodowej do domu.

Balustrada i schody bezpieczne dla seniorów i dzieci

Dla balustrady w domu jednorodzinnym najczęściej przyjmuje się co najmniej 90 cm wysokości i prześwity wypełnienia nie większe niż 12 cm. Tych wartości nie ma w tabeli § 68, dlatego potwierdź je z projektantem w aktualnej wersji warunków technicznych, zwłaszcza przy otwartej klatce schodowej i antresoli. Upadek ze schodów lub przez balustradę może skończyć się poważnym urazem, szczególnie u małych dzieci i osób starszych.

Seniorom służą niższe i głębsze stopnie, np. 15-16 cm wysokości i 32 cm głębokości (2 x 16 + 32 = 64 cm, czyli w zakresie wzoru). Dłuższa stopnica pozwala oprzeć całą stopę, a nie tylko jej przednią część. Przy projektowaniu schodów dla rodziny z dziećmi lub seniorami sprawdź poniższe punkty:

• poręcz po obu stronach biegu,
• antypoślizgowe wykończenie stopnic, np. klasy R11 lub R12,
• kontrastowe oznaczenie krawędzi stopni,
• oświetlenie stopni, np. taśma LED w podstopnicach lub kinkiety, najlepiej z oświetleniem klatki schodowej z czujnikiem ruchu,
• źródło światła z akumulatorem na wypadek braku prądu w nocy,
• spocznik bez progów i uskoków,
• bramki zabezpieczające na górze i na dole schodów, gdy w domu są małe dzieci, z zamknięciem, którego dziecko nie otworzy.

Najczęstsze błędy przy wymiarowaniu klatki schodowej

Najczęstszy błąd to wymiarowanie szerokości biegu w stanie surowym bez odliczenia tynku, okładzin i poręczy, przez co gotowe schody mają mniej niż wymagane 80 cm. Pozostałe błędy dotyczą głównie stopni i otworu w stropie:

• dobór stopni tylko według wzoru 2h + s, bez sprawdzenia limitu 19 cm wysokości,
• zbyt mała liczba podniesień dla oszczędności miejsca: przy kondygnacji 292 cm 15 podniesień daje stopień powyżej 19 cm,
• za krótki otwór w stropie i brak 205 cm w świetle pod jego krawędzią,
• różna wysokość pierwszego lub ostatniego stopnia po ułożeniu posadzek o innej grubości niż w projekcie,
• schody na poddasze nieużytkowe wykonane ze stopniami 20 cm, a potem adaptacja poddasza na pokoje,
• spocznik węższy niż bieg lub zbyt mały na obrót z meblem,
• projekt klatki schodowej bez wymiarów największych mebli, które mają trafić na piętro,
• wybór schodów kręconych tylko dlatego, że zajmują mało miejsca.

Jak sprawdzić wymiary klatki schodowej przed odbiorem?

Wymiary klatki schodowej sprawdza się po wykończeniu ścian, posadzek i montażu balustrady, bo przepisy odnoszą się do stanu gotowego. Wystarczy taśma miernicza, poziomica i projekt schodów:

1. Zmierz szerokość biegu w kilku miejscach: między wewnętrznymi krawędziami poręczy albo od wykończonej ściany do wewnętrznej krawędzi poręczy (minimum 80 cm).
2. Zmierz szerokość spocznika (minimum 80 cm, nie mniej niż szerokość biegu).
3. Zmierz wysokość każdego stopnia od posadzki do posadzki: wszystkie powinny być równe, a żaden nie może przekraczać 19 cm.
4. Zmierz głębokość stopnic w poziomie, a przy stopniach zabiegowych także 40 cm od balustrady (co najmniej 25 cm).
5. Sprawdź wysokość w świetle nad schodami, zwłaszcza pod krawędzią otworu w stropie i pod belkami (minimum 205 cm).
6. Policz stopnie w każdym biegu (najwyżej 17).
7. Sprawdź stabilność balustrady, wysokość poręczy i prześwity wypełnienia.
8. Porównaj wymiary i materiały z projektem, a rozbieżności zgłoś wykonawcy przed podpisaniem odbioru.