Schody dokument Filmweb – wszystko, co musisz wiedzieć o sprawie Petersona

Śmierć Kathleen Peterson u podstawy schodów w jej własnym domu w Durham w Karolinie Północnej, 9 grudnia 2001 roku, do dziś pozostaje jedną z najbardziej elektryzujących zagadek kryminalnych przełomu wieków. Sprawa, która przez ponad dekadę żyła własnym życiem w amerykańskich mediach i sądach, doczekała się aż trzech odsłon na ekranie: surowego francuskiego dokumentu z 2004 roku, jego rozszerzonej wersji z 2018 roku oraz aktorskiej adaptacji HBO Max z Colinem Firthem w roli głównej. Dokument Schody na Filmweb przyciąga uwagę widzów, którzy trafiają tu z konkretnym pytaniem: czy Michael Peterson naprawdę zabił swoją żonę, czy padł ofiarą absurdalnej teorii o atakującej sowie?

• Michael Peterson i śmierć Kathleen co wydarzyło się na schodach
• Owl theory i proces sądowy czy Peterson jest winny
• Schody HBO Max z Colinem Firthem aktorska wersja wydarzeń
• Schody Netflix i dokument 2004 gdzie obejrzeć obie wersje

Michael Peterson i śmierć Kathleen co wydarzyło się na schodach

Kathleen Peterson, pięćdziesięcioletnia producentka telewizyjna i matka dwójki dzieci, wróciła wieczorem 9 grudnia 2001 roku z pracy przy lokalnym gazecie „The Durham Herald-Sun". Na miejscu czekał jej mąż Michael Peterson, pisarz niezbyt wybitnych powieści kryminalnych, który wcześniej tego dnia rozmawiał przez telefon ze współpracownikami w Durham i Wirginii. Według jego relacji zeznanej policji, żona wyszła z domu około godziny 22:00 i nie wróciła do rana.

Michael Peterson zadzwonił na policję około 02:40. Ratownicy zastali Kathleen leżącą u podstawy dwudziestu dwóch schodków prowadzących z drugiego piętra domu przy Cedar Street 1810 na pierwsze. Na jej głowie widniały głębokie rany, ciało pokrywały ślady krwi sugerujące upadek z wysokości, choć brakowało wyraźnych złamań charakterystycznych dla takiego urazu. Odnaleziono także ślady krwi na ścianie klatki schodowej i na framudze drzwi na górze, co wzbudziło pierwsze wątpliwości śledczych co do wersji o przypadkowym poślizgnięciu.

Kilka dni po tragedii policja ujawniła informację, która miała zaważyć na całym procesie. Elizabeth Ratliff, bliska przyjaciółka Kathleen, została znaleziona martwa osiemnaście miesięcy wcześniej w Niemczech u podstawy schodów w domu swojego męża. Michael Peterson przebywał w Niemczech w dniu jej śmierci. Łącznie obie kobiety zginęły w niemal identycznych okolicznościach, co prokuratura uznała za kluczowy, choć pośredni, dowód na istnienie wzorca przemocy.

Sekcja zwłok Kathleen wykazała rozległe uszkodzenia czaszki i mózgu, charakterystyczne dla wielokrotnych uderzeń tępym narzędziem, a patolog stwierdził obecność siedmiu głębokich ran na głowie. Biegli z zakresu medycyny sądowej, w tym dr Deborah Radisch, nie byli w stanie jednoznacznie wskazać narzędzia zbrodni, ale wykluczyli wersję o upadku z własnej wysokości jako przyczynie tak rozległych obrażeń.

Michael Peterson został aresztowany 9 lipca 2003 roku, blisko dwadzieścia miesięcy po śmierci żony, po tym jak wielokrotnie odmawiał udzielenia szczegółowych zeznań i skorzystał z prawa do milczenia. Oskarżono go o morderstwo pierwszego stopnia, a groziła mu kara śmierci lub dożywocia. Sprawę prowadził prokurator okręgowy Durham County, Jim Hardin, który od początku forsował teorię ataku narzędziem przypominającym miotacz ognia, choć ekspertyza balistyczna nie potwierdziła takiej hipotezy.

Teoria sowiej i kontrowersje wokół sekcji zwłok

Obrońca Petersona, Mark Sullivan, postawił tezę, która miała zszokować opinię publiczną. Powołał się na badania ornitologiczne, z których wynikało, że duże sowy mogą atakować ludzi z powietrza, zadając głębokie rany szponami o sile do 30 kilogramów na centymetr kwadratowy. Mechanizm miał polegać na uderzeniu w głowę ofiary z góry, gdy ta wchodziła po schodach, co tłumaczyłoby brak złamań kości długich i brak typowych śladów wtórnego ruchu ciała.

Hipoteza sowy, choć brzmi absurdalnie, została poparta częściowo przez dr Patricii Roberts z laboratorium w Greensboro, która znalazła w ranach Kathleen mikroskopijne pióra i sierść nietypową dla domowych zwierząt. Prokuratura skrytykowała tę teorię, wskazując, że Durham to gęsto zurbanizowany teren, gdzie dzikie sowy rzadko docierają na posesje mieszkalne, a ekspertyza ornitologiczna nigdy nie została przeprowadzona w terenie.

Owl theory i proces sądowy czy Peterson jest winny

Proces Michaela Petersona rozpoczął się 5 lipca 2004 roku w Durham County Superior Court i trwał do 10 października tego samego roku. Sala sądowa stała się pierwszoplanową sceną medialną dzięki kamerom francuskiej ekipy Jean-Xaviera de Lestrade, który realizował materiał do dokumentu. Ława przysięgłnych składała się z ośmiu kobiet i czterech mężczyzn, a sędzia nadrzędny Orlando Hudson nadzorował przebieg rozprawy.

Prokuratura oparła proces na trzech filarach: podobieństwie do sprawy Elizabeth Ratliff, zeznaniach biegłych sądowych o nienaturalnych obrażeniach oraz historii kłopotów finansowych Petersona, który w roku śmierci żony stracił ubezpieczenie na życie o wartości 740 tysięcy dolarów. Obrońca Mark Sullivan kontratakował teorią sowiej i podważał wiarygodność kluczowych świadków prokuratury, w tym Deavera, biegłego od odcisków palców, którego metodologia została publicznie zakwestionowana przez Amerykańską Akademię Nauk Sądowych.

Wyrok zapadł 10 października 2004 roku. Ława przysięgłnych uznała Petersona za winnego morderstwa pierwszego stopnia, a sędzia skazał go na karę dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości wcześniejszego zwolnienia. Obrona natychmiast złożyła apelację, wskazując na siedemnaście konkretnych uchybień procesowych, w tym na błędy w instrukcjach dla ławy oraz dopuszczenie niepotwierdzonych dowodów ze sprawy Ratliff.

W 2008 roku sąd apelacyjny Karoliny Północnej uchylił wyrok, wskazując na „poważne naruszenia" w doborze świadków i metodologii biegłego od odcisków palców. Peterson wyszedł z więzienia w hrabstwie Durham w październiku 2011 roku po wpłaceniu kaucji w wysokości 300 tysięcy dolarów i przebywał w areszcie domowym do końca batalii prawnej.

Kluczowym zwrotem w sprawie okazała się tak zwana teoria Duane'a Deavera, która po procesie została podważona przez niezależnych ekspertów z Uniwersytetu Stanowego w Arizonie. Deaver w swoich zeznaniach twierdził, że czas krzepnięcia krwi i rozmieszczenie plam wskazują na morderstwo, a nie wypadek. Niezależna analiza wykazała, że Deaver wielokrotnie zmieniał protokoły badań między przypadkami, co dyskwalifikowało jego ustalenia jako rzetelny dowód naukowy.

Finał sprawy nastąpił 16 lutego 2017 roku, gdy Michael Peterson przyjął tak zwaną Alford plea, czyli porozumienie, w którym oskarżony formalnie utrzymuje swoją niewinność, ale przyznaje, że dowody prokuratora wystarczyłyby do skazania. W praktyce oznacza to, że Peterson wyszedł na wolność bez formalnego uniewinnienia, ale bez zatarcia wyroku skazującego. Sprawa karna została ostatecznie zamknięta w 2018 roku, gdy sąd zgodził się na pełne uniewinnienie w ramach nowego procesu.

Dyskusja o winie lub niewinności Petersona toczy się do dziś w internecie, między innymi w wątkach poświęconych serialowi na Filmweb. Użytkownicy zwracają uwagę na niekonsekwencje w zeznaniach biegłych, możliwe motywy finansowe i fakt, że policyjne śledztwo od początku operowało selektywnymi informacjami. Ocena widzów na Filmweb 7,3 w ponad 5,8 tysiąca głosów, przy 7,8 od krytyków, odzwierciedla raczej siłę fabuły niż rozstrzygnięcie głównej zagadki.

Pięć pytań, które widz zadaje sobie po seansie

• Czy Michael Peterson rzeczywiście zabił swoją żonę, czy doszło do tragicznego wypadku?
• Jak wiarygodna jest teoria sowy w kontekście zurbanizowanego Durham?
• Czy zeznania biegłego Duane'a Deavera zostały obalone niesłusznie?
• Dlaczego sprawa Elizabeth Ratliff miała tak duże znaczenie dla procesu?
• Czy Alford plea to zwycięstwo Petersona czy kompromis prokuratury?

Schody HBO Max z Colinem Firthem aktorska wersja wydarzeń

Miniserial aktorski „Schody" (ang. The Staircase) miał premierę na HBO Max 5 maja 2022 roku i składa się z ośmiu odcinków po około 60 minut każdy. Reżyserem pierwszych czterech odcinków jest Antonio Campos, a pozostałe cztery wyreżyserował Leigh Janiak. Scenariusz powstał na podstawie materiałów z procesu, książki Kathleen Peterson „Behind the Staircase" oraz wywiadów z samym Michaelem Petersonem, który aktywnie współpracował z produkcją.

Colin Firth wciela się w Michaela Petersona, a Toni Collette gra Kathleen Peterson w retrospekcjach. Patrick Schwarzenegger, znany z „The White Lotus", gra Carla Roda, sąsiada i kluczowego świadka. W pozostałych rolach pojawiają się Sophie Turner, Parker Posey, Rosemarie DeWitt, Juliette Binoche oraz Tim Guinee. Zdjęcia kręcono w Atlancie i okolicach Durham, aby odwzorować architekturę domu przy Cedar Street, który od czasu procesu kilkakrotnie zmieniał właścicieli.

Scenarzyści Campos i Magen Rattenni sięgnęli po materiały, które francuski dokument pominął, między innymi prywatne dzienniki Kathleen z 1999 roku oraz raport hematologa, który kwestionował część ustaleń Duane'a Deavera. HBO Max kupiło prawa do adaptacji w 2019 roku za kwotę, której dokładna wartość nie została ujawniona, ale branżowe źródła mówią o przedziale 20-35 milionów dolarów za sam scenariusz i prawa do historii.

Miniserial HBO Max różni się od dokumentu przede wszystkim strukturą narracyjną. Zamiast chronologicznej rekonstrukcji procesu produkcja Campos skacze między trzema osiami czasowymi: nocą tragedii, latami 2003-2004 podczas procesu oraz 2017 rokiem, gdy Peterson przyjmuje Alford plea. Ten zabieg pozwala pokazać kulisy domu Petersonów w latach małżeństwa, które Kathleen dokumentowała na kamerze wideo, co nadaje produkcji bardzo intymny, niemal dokumentalny charakter.

Serial zebrał głównie pozytywne recenzje: agregator Rotten Tomatoes przyznał mu 75% świeżości od krytyków, a widzowie ocenili go na 65%. Krytycy chwalili aktorstwo Colina Firtha, zwłaszcza sceny przesłuchań, gdzie jego interpretacja Petersona łączy manipulację z autentycznym cierpieniem. Toni Collette otrzymała szczególne uznanie za sceny retrospekcji, w których Kathleen wydaje się jedyną racjonalną osobą w domu ogarniętym chaosem medialnym.

W kontraście do dokumentu wersja HBO Max kładzie znacznie większy nacisk na seksualność Petersona i jego związki pozamałżeńskie, co wywołało dyskusje o moralnym wymiarze przedstawienia. Produkcja poświęca też uwagę rodzinie Ratliff, w tym jej dzieciom, które po latach publicznie poparły Petersona, twierdząc, że ich matka zginęła w wyniku upadku.

Porównanie trzech wersji „Schodów"

Schody Netflix i dokument 2004 gdzie obejrzeć obie wersje

Francuski dokument „The Staircase" zadebiutował na arte we Francji w 2004 roku, a w Stanach Zjednoczonych trafił do Sundance Channel w 2005 roku. Produkcja liczy trzynaście odcinków po około 45 minut i obejmuje proces Petersona od momentu aresztowania do ogłoszenia wyroku. Reżyser Jean-Xavier de Lestrade i operator zagłębili się w środowisko amerykańskiej wymiaru sprawiedliwości, obserwując obronę, prokuraturę i rodzinę Petersonów przez ponad dwa lata.

W 2018 roku platforma Netflix nabyła prawa do rozszerzonej wersji dokumentu, dodając dziesięć nowych odcinków obejmujących lata 2008-2018. Produkcja zawiera nowe wywiady z Michaelem Petersonem po wyjściu z więzienia, fragmenty procesu apelacyjnego oraz nigdy wcześniej niepublikowane materiały z więzienia i aresztu domowego. Łącznie dostępna na Netflixie wersja liczy dwadzieścia trzy odcinki, co czyni ją jedną z najobszerniejszych dokumentacji true crime w historii platformy.

Dokument od początku wzbudzał kontrowersje o obiektywizm. De Lestrade uzyskał wyjątkowy dostęp do ekipy obrony Marka Sullivana, co zachwiało równowagę narracyjną, bo prokuratura pojawia się w produkcji znacznie rzadziej i niemal wyłącznie w scenach sądowych. Mimo to francuski reżyser wielokrotnie podkreślał w wywiadach, że jego intencją nie było rehabilitowanie Petersona, lecz pokazanie, jak amerykański system karny traktuje zamożnych oskarżonych.

W Polsce dokument „Schody" dostępny był na platformie Netflix pod tytułem „Schody", „The Staircase" oraz lokalnie „Death on the Staircase". Różne wersje językowe mają różną liczbę odcinków, bo niektóre platformy udostępniały tylko oryginalne trzynaście odcinków, a inne pełne, rozszerzone wydanie z materiałami z 2018 roku. Warto przed seansem sprawdzić liczbę odcinków na konkretnej platformie, żeby uniknąć przeskakiwania między wersjami.

Wersja aktorska HBO Max „Schody" z Colinem Firthem dostępna jest w Polsce pod tytułem „Schody" na HBO Max oraz wybranych sieciach kablowych oferujących pakiet HBO. Co ważne, serial ma napisy po polsku oraz polski dubbing w wersji premium HBO Max, co ułatwia odbiór widzom nieznającym angielskiego. Z kolei dokument Jean-Xaviera de Lestrade wymaga zazwyczaj napisów, bo oryginalna ścieżka dźwiękowa zawiera fragmenty francuskie i angielskie.

Przed wyborem wersji warto rozważyć kilka aspektów praktycznych. Dokument oferuje surową, nieopowiedzianą narrację i kilkadziesiąt godzin materiału sądowego bez ścieżki dźwiękowej podkreślającej emocje, co wymaga od widza samodzielnego wyciągania wniosków. Aktorska wersja HBO Max jest skondensowana do ośmiu odcinków i działa bardziej jak tradycyjny thriller psychologiczny, z muzyką i montażem budującym napięcie.

Recenzje obu wersji różnią się ze względu na cel, jaki stawiają sobie twórcy. Dokument krytykowany jest za brak równowagi w pokazaniu strony prokuratorskiej, ale doceniany za bezprecedensowy dostęp do rodzinnej strony Petersonów. Wersja aktorska zbiera pochwały za klimat i grę Colina Firtha, choć bywa krytykowana za pewne uproszczenia motywów finansowych i zbyt wyraźną sympatię wobec głównego bohatera.

Źródła danych: oficjalny opis dokumentu na portalu Filmweb, materiały procesowe Durham County Superior Court udostępnione w ramach North Carolina Judicial Branch, recenzje krytyczne na Rotten Tomatoes i Metacritic, wywiady z Jean-Xavierem de Lestrade publikowane w „Le Monde" i „The Guardian", raport Amerykańskiej Akademii Nauk Sądowych z 2009 roku dotyczący metodologii Duane'a Deavera, Wikipedia (hasła: Michael Peterson, Kathleen Peterson, The Staircase). Dodatkowe informacje o obsadzie i produkcji aktorskiej wersji znajdują się w oficjalnych materiałach HBO Max oraz w bazie IMDb.